#CANNES2026 – Một mùa liên hoan phim thiếu vắng tài năng nữ và những tên tuổi lớn

Liên hoan phim Quốc tế Cannes lần thứ 79 chính thức khai màn. Nhưng câu hỏi nóng nhất năm nay không phải là ai sẽ giành Cành Cọ Vàng, mà là liệu Cannes có đang mượn hình ảnh nữ giới để tô thêm sắc độ cho một kỳ liên hoan đang dần bị Hollywood bỏ quên?

Mỗi năm, hàng triệu người hâm mộ điện ảnh toàn cầu dõi theo LHP Cannes xem ai sẽ được xướng tên ở hạng mục danh giá nhất. Trong những năm gần đây, liên hoan phim này dần trở thành sân khấu để nâng tên tuổi diễn viên, đạo diễn với tham vọng trở thành cái tên được săn đón, bên cạnh cuộc ganh đua ngầm của dàn sao châu Á trên hành trình xây dựng danh hiệu “Ngôi sao quốc tế”. Có lẽ vì lý do đó, trong khoảng 3 năm gần đây, Cannes liên tục vấp phải ý kiến trái chiều xung quanh danh sách tranh giải. Năm nay, tâm điểm tranh cãi nằm ở vấn đề bình đẳng giới.

Poster chính thức của kỳ liên hoan năm nay là hình ảnh hai nữ diễn viên Geena Davis và Susan Sarandon trong bộ phim “Thelma & Louise” (1991) của đạo diễn Ridley Scott, bộ phim từng được trình chiếu tại Cannes vào ngày 20/5/1991. Ban tổ chức lý giải: “35 năm sau sự ra mắt thế giới của bộ phim của Ridley Scott vào ngày 20/5/1991 tại Cannes, ‘Thelma và Louise’ trở lại với vai trò những hình tượng trên poster chính thức. Hai chiến binh bất khuất ấy đã lật đổ các khuôn mẫu điện ảnh và chính trị. Họ là hiện thân cho tự do tuyệt đối và tình bạn bền chặt; họ đã mở đường cho sự giải phóng khi nó trở nên thiết yếu. Nhớ về họ hôm nay đồng nghĩa với việc tôn vinh hành trình đã đi qua, đồng thời không quên những gì còn phải làm. Những chủ đề mang tính tiên phong của năm 1991 vượt qua Thelma và Louise và vẫn vang vọng mạnh mẽ cho tới ngày nay. Để thể hiện điều đó, LHP Cannes đã chọn bức ảnh hậu trường đen trắng cho một bộ phim đầy màu sắc, tôn vinh cuộc sống và những cuộc đấu tranh vượt thời gian cho quyền được là chính mình”, chi tiết theo thông cáo báo chí chính thức của LHP Cannes. 

Tuy nhiên, danh sách tranh giải thực tế lại nói một điều khác. Trong tổng số 22 phim tranh giải Cành Cọ Vàng năm nay, chỉ có 5 tác phẩm do nữ đạo diễn thực hiện. Trước những tranh cãi xoay quanh sự mất cân bằng giới tính, Giám đốc Nghệ thuật Thierry Frémaux tiếp tục bảo vệ lập trường quen thuộc rằng phim được lựa chọn dựa trên chất lượng chứ không phải giới tính của đạo diễn. Đây cũng là quan điểm Cannes duy trì trong nhiều năm qua, đồng thời là lý do khiến liên hoan này liên tục bị chỉ trích.

Nhưng vấn đề nằm ở chỗ Cannes không thể vừa treo poster hai người phụ nữ phá vỡ khuôn mẫu, vừa mặc nhiên chấp nhận một danh sách tranh giải mà 77% phim do đàn ông đạo diễn. Đó không phải tôn vinh mà là mượn hình ảnh nữ quyền để phụ họa cho một cơ cấu quyền lực chưa thực sự thay đổi. Việc dùng hình ảnh Geena Davis và Susan Sarandon, hai người phụ nữ trong một bộ phim về sự giải phóng, để quảng bá cho một liên hoan mà phụ nữ chỉ chiếm chưa đến một phần tư số ghế tranh giải, tạo ra mâu thuẫn quá lớn để bỏ qua.

Nếu tranh cãi về giới tính là tâm điểm về mặt truyền thông, thì sự vắng mặt của Hollywood mới là vấn đề ảnh hưởng trực tiếp đến vị thế lâu dài của Cannes. Lần đầu tiên kể từ năm 2017, không có bộ phim nào từ các hãng lớn của Hollywood xuất hiện trong danh sách năm nay. Những cái tên quen thuộc như Christopher Nolan, Steven Spielberg hay Alejandro González Iñárritu đều không góp mặt. Thậm chí, hãng phim gắn liền với làn sóng điện ảnh độc lập hiện đại A24 cũng vắng bóng lần đầu tiên kể từ giai đoạn đại dịch năm 2020.

Nguyên nhân thực tế không hoàn toàn xuất phát từ việc Hollywood “quay lưng” với Cannes. Nhiều dự án lớn chưa hoàn thiện kịp tiến độ để tham gia liên hoan phim. Trong một số trường hợp khác, các hãng phim không muốn bỏ ra khoản chi phí quảng bá khổng lồ cho những tác phẩm còn nhiều tháng nữa mới phát hành, đặc biệt trong bối cảnh Cannes nổi tiếng với giới phê bình khắt khe. Chỉ một phản ứng tiêu cực sau buổi chiếu đầu tiên cũng có thể tạo ra ảnh hưởng lớn đến chiến dịch truyền thông và doanh thu phòng vé.

Hollywood hiện tại cũng kiểm soát câu chuyện quanh phim của mình chặt chẽ hơn trước. Thay vì phụ thuộc vào các liên hoan phim châu Âu, nhiều hãng ưu tiên xây dựng chiến dịch quảng bá tại thị trường nội địa thông qua mạng xã hội, người có tầm ảnh hưởng và các hệ thống truyền thông thân thiện. Điều họ cần là khả năng bán vé và duy trì hiệu ứng tích cực với khán giả đại chúng, thay vì những lời ca ngợi mang tính nghệ thuật nhưng thiếu hiệu quả thương mại. Chính vì vậy, việc tham gia các liên hoan phim châu Âu đồng nghĩa Hollywood phải bước vào môi trường khó kiểm soát hơn nhiều.

Giới phê bình truyền thống tại đây thường khắt khe với các dự án quy mô lớn và ít chịu ảnh hưởng từ hãng hay nền tảng streaming. Trong thời đại mà chỉ một nhận xét tiêu cực lan truyền trên mạng xã hội cũng có thể tác động trực tiếp đến doanh thu, việc mang phim đến LHP Cannes trở thành lựa chọn chứa nhiều rủi ro hơn trước. Điển hình chính là bộ phim “The Devil Wear Prada 2” chỉ sau gần 2 tuần công chiếu đã đạt được 433 triệu đô la Mỹ trên toàn cầu cùng với việc bùng nổ sức hút truyền thông toàn thế giới cả mảng điện ảnh lẫn giới thời trang. 

Dẫu vậy, Cannes vẫn giữ vai trò đặc biệt với điện ảnh thế giới. Nếu liên hoan phim này dần mất đi vị thế như bệ phóng cho các bom tấn thương mại, thì ngược lại, nó ngày càng củng cố sức ảnh hưởng với dòng phim nghệ thuật và các ứng viên Oscar. “Anora” của Sean Baker là ví dụ rõ ràng nhất khi giành Cành Cọ Vàng, rồi tiếp tục chiến thắng ở hạng mục “Phim hay nhất” tại Oscar 2025. Điều đó cho thấy Cannes vẫn là nơi tạo ra giá trị biểu tượng lớn với điện ảnh nghệ thuật toàn cầu.

Tuy nhiên, để duy trì vị thế đó, Cannes khó có thể tiếp tục đi theo chiến lược nước đôi. Liên hoan phim này không thể vừa sử dụng hình ảnh nữ quyền như công cụ truyền thông, vừa duy trì sự chênh lệch kéo dài trong cơ cấu tranh giải. Cannes cũng không thể mong Hollywood quay trở lại nếu chính môi trường của mình ngày càng trở nên thiếu hấp dẫn với các hãng phim lớn. Trong bối cảnh điện ảnh toàn cầu thay đổi nhanh chóng, uy tín của một liên hoan phim không còn chỉ đến từ lịch sử hay tính biểu tượng, mà còn phụ thuộc vào việc nó có thật sự thích nghi với những thay đổi của ngành công nghiệp hay không.