Tùng Dương – Nguyễn Văn Chung: Khi hai đường thẳng song song cắt nhau

Họ từng là hai đường tưởng chừng chẳng bao giờ cắt nhau: một người là trùm tạo hit của dòng nhạc đại chúng, người kia từng muốn thi gan với thị trường bằng những thực đơn âm nhạc kén khán giả. Dẫu vậy, họ từng đôi lần suýt chạm mặt qua những bản hit tưởng như có chút “họ hàng”. Khi Chung rền rĩ với “Vầng trăng khóc”, Dương nỉ non với “Trăng khuyết”, cùng vì nỗi “tình yêu quá mong manh”. Khi Chung nịnh đầm bằng “Chiếc khăn gió ấm”, Dương nịnh đời bằng “Chiếc khăn piêu”. Khi Dương “ngồi nhớ mẹ khóc như trẻ con”, Chung cũng cất lên câu chuyện về “tiếng con khóc òa, mắt mẹ lệ nhòa”, cùng thấu nỗi “vinh quang không bằng có mẹ”. Và rồi, họ bất ngờ gặp nhau tại một giao điểm lớn: dòng nhạc quốc dân, khi cùng “Viết tiếp câu chuyện hòa bình”. Hai đường thẳng song song sẽ nói gì về điểm giao nhau ngoạn mục ấy, cũng như cách họ “viết tiếp câu chuyện chiến tranh” qua chiến dịch “cười người hôm trước, hôm sau người cười” giữa hai kẻ tinh ranh mà hậu đậu?

Chính xác thì “cái duyên cái số nó vồ lấy nhau” lúc nào nhỉ? Ai chủ động bắt quen?

Nguyễn Văn Chung: Tội vạ là do “bà mai” Duyên Quỳnh đó! Sau khi bài hát “Viết tiếp câu chuyện hòa bình” viral dịp A50, Quỳnh sang Nhật diễn cùng Dương và trở thành người kết nối. Lúc đó, tôi còn định gọi Dương là “anh” vì thấy ông này mặt già và dữ quá. Trong một lần gặp nhau tại sự kiện, Dương xã giao đưa tôi số điện thoại quản lý. Về nhà, tôi không thể nhớ ra để liên lạc. Sau đó, chính sự chuyển mình với “Tái sinh” của Tùng Dương đã khiến tôi rất nể và muốn làm quen.

Tùng Dương: Tôi nghĩ chúng tôi đến với nhau là do Tổ quốc mai mối! (cười lớn). Từ “Viết tiếp câu chuyện hòa bình” của Duyên Quỳnh và nhiều phiên bản trước đó, có lẽ Chung cũng muốn nghe thêm một phiên bản khác, một cách kể khác của Tùng Dương. Còn tôi, khi nghe ca khúc này, thực sự bị chinh phục bởi sự hào sảng, tha thiết và nguồn năng lượng tích cực của nó. Thế là hai người tìm đến nhau, không phải vì cùng gu âm nhạc mà vì cùng rung động trước một điều lớn hơn cái tôi của mình.

Gặp nhau trong âm nhạc, tôi thấy Chung rất cởi mở. Chung cho tôi không gian để bay, còn tôi cố gắng bay sao cho vẫn nhận ra nhà của Chung ở đâu.

Ai chủ động bắt quen ư? Tôi nghĩ đó chính là bài hát. Nó kéo hai chúng tôi lại gần nhau trước khi chúng tôi kịp nhận ra mình có nhiều điểm chung đến thế.

Từng có điệu bộ “khỉ ăn ớt” nào không, ở thời điểm Chung còn chuyên trị nhạc thị trường, còn Dương thuộc về dòng nhạc “quái”, kén khán giả?

Tùng Dương: Ngày xưa tôi cứ nghĩ Nguyễn Văn Chung thuộc về một hành tinh khác. Chung chuyên viết những bài hát khiến hàng triệu người yêu nhau, thất tình, khóc lóc, còn tôi thì đang mải suy tư về thân phận con người, vũ trụ và những câu hỏi phức tạp không biết bao giờ mới có lời giải!

Nhưng phải công nhận Chung rất giỏi. Những bản hit của Chung dù mang tính đại chúng vẫn có màu sắc riêng, với giai điệu dễ nhớ và khả năng chạm đến cảm xúc số đông rất đáng nể. Không phải ai muốn viết hit cũng viết được, càng không phải cứ nhạc dễ nghe là dễ viết.

Tôi cũng từng nghĩ Chung chẳng bao giờ nhắm đến một cá tính như Tùng Dương. Có khi Chung sợ đưa bài cho tôi, tôi lại biến một bản tình ca thành cuộc đối thoại vật vã với vũ trụ.

À mà tôi biết “Vầng trăng khóc” nhé! Hình như tôi còn từng hát karaoke bài ấy rồi. Nhưng chắc hôm đó trăng không chỉ khóc mà còn hoảng hốt, vì tự nhiên được nghe một phiên bản Tùng Dương rất dữ tợn.

Nói vui vậy thôi, bây giờ tôi càng hiểu rằng nhạc đại chúng hay nhạc thể nghiệm đều có giá trị riêng. Điều quan trọng nhất vẫn là sự chân thành và dấu ấn sáng tạo của người nghệ sĩ.

Nguyễn Văn Chung: Thú thật là ngày xưa, mỗi khi nghe Tùng Dương hát, tôi chuyển kênh vì sợ quá! Trong tâm trí tôi lúc đó, âm nhạc phải dễ nghe, phải thật cảm xúc, mang tới sự chia sẻ và xoa dịu nỗi buồn. Còn nghe cách Dương hát, tôi chỉ muốn nổi điên.

Nếu được đưa ra một lời khuyên cho Tùng Dương ở thời điểm “ngang như cua” đó, Nguyễn Văn Chung sẽ nói gì để âm nhạc của Tùng Dương đến được với đông đảo công chúng hơn?

Nguyễn Văn Chung: Tôi ít khi cho ai lời khuyên, trừ khi đó là bạn rất thân. Nhưng ngay cả khi đã thân thiết, tôi cũng không muốn ai áp đặt ai. Với tôi, đó là thế giới riêng của mỗi nghệ sĩ. Họ có quyền được sống, thỏa sức sáng tạo và được điên trong thế giới ấy. Còn khán giả có chấp nhận ngắm nhìn thế giới đó hay không là quyền của họ.

Còn nếu để “kê đơn” cho bệnh “sến” của Chung?

Tùng Dương: Tôi nghĩ Nguyễn Văn Chung ngày xưa là một người đàn ông có khả năng thất tình hộ cả nước! Một người thất tình mà viết được bao nhiêu bài hát, khiến hàng triệu người cùng đau khổ, cùng hát karaoke, cùng ôm gối khóc thì đúng là có “quyền sinh quyền sát” đáng kinh ngạc! Cái sến của Chung hồi đó rất chi là “mafia”. Đó là cái sến có tổ chức, có chiến lược và có khả năng thương mại hóa cảm xúc cực kỳ xuất sắc.

Thất tình kiểu Nguyễn Văn Chung người ta gọi là “thất tình ăn tiền”, còn thất tình kiểu Tùng Dương thì để làm chiếc “dao cau chém vào mỏm đá”?

Nguyễn Văn Chung: “Tôi sẽ biến đau thương thành tiền bạc!”, đó là câu nói vui ngày xưa. Thật ra, tôi xem việc viết nhạc như một cuốn nhật ký để lưu giữ những kỷ niệm đẹp từng trải qua trong đời. Sau này già, ngồi nghe lại những bài hát mình từng viết, đoạn phim về những hồi ức tươi đẹp sẽ chạy trong đầu và tôi được đắm chìm trong giây phút ấy lần nữa.

Tùng Dương: Tôi nghĩ ai sống đủ sâu cũng từng trải qua những đổ vỡ, mất mát, hụt hẫng trong tình cảm. Chỉ khác là mỗi người chọn một cách biểu đạt.

Nguyễn Văn Chung thất tình thì viết nhạc để cả nước khóc. Còn Tùng Dương thất tình thì có khi khiến kẻ phụ tình phải quay lại làm Tùng Dương cười. Chung có thể biến nước mắt thành bản hit, còn Dương thích biến những tổn thương thành năng lượng sáng tạo. Giá kể thất tình mà săn được hit triệu view như Chung thì tôi cũng nguyện thất tình kinh niên.

Ở thời điểm Chung nỉ non với “Vầng trăng khóc”, Tùng Dương cũng rền rĩ với “Trăng khuyết”. Mỗi người từng là một “mảnh trăng” khuyết thiếu thế nào ở thời điểm đó, cả trong đường đời lẫn đường nghề?

Nguyễn Văn Chung: Lúc Tùng Dương khóc, may quá tôi không biết Tùng Dương là ai! Còn “Vầng trăng khóc” có thể xem như biểu tượng cho sáng tác của tôi lúc bấy giờ: nỗi buồn trong tình yêu. Tôi đến với sáng tác vì điều đó và viết về điều đó. Bây giờ, thế giới sáng tác của tôi đã rộng hơn.

Tùng Dương: Trăng của Chung khóc một phát thì ra bản hit. Còn trăng của tôi thì khuyết một cách cô độc, thiệt đủ bề!

Thực ra, ở tuổi trẻ, ai cũng có những khoảng thiếu hụt. Tôi từng là người nhiều khát vọng, đôi khi ngang bướng và muốn chứng minh mình khác biệt. Tôi lao vào âm nhạc với niềm tin gần như tuyệt đối rằng nghệ thuật phải độc đáo, phải đi đến tận cùng cá tính. Nhưng khi ấy, tôi cũng thiếu nhiều thứ: sự điềm tĩnh, kinh nghiệm sống và cả khả năng lắng nghe những điều giản dị.

Tôi từng nghĩ mình phải đi thật xa để tìm ra bản sắc. Sau này, tôi mới nhận ra đôi khi bản sắc nằm ngay trong những gì gần gũi nhất: quê hương, gia đình, ký ức, tiếng Việt và những rung động rất đời thường.

Nếu “Vầng trăng khóc” của Chung là tình thế mất phương hướng của một kẻ đang yêu, thì “Trăng khuyết” của tôi giống một hành trình tìm kiếm bản ngã. Đến giờ, ghép hai mảnh trăng ấy lại với nhau, chắc cũng đủ để có được một vầng trăng tròn đầy cho nghệ thuật rồi chứ nhỉ?

Rồi khi “kẻ thất tình kinh niên” tung chiêu cuối với “Chiếc khăn gió ấm”, thì ở bên này, “kẻ chạy trốn” lại phất tung “Chiếc khăn piêu”. Chiếc khăn nào thần diệu hơn?

Tùng Dương: Khăn của Chung dùng để giữ ấm cho người yêu, còn khăn của tôi là không gian văn hóa, mang theo tình yêu, bản sắc và tâm hồn của một vùng đất. Một chiếc khăn thiên về sự riêng tư, chiếc còn lại mở ra đời sống cộng đồng. Nhưng điểm chung là cả hai đều được dùng để gói ghém tình yêu.

Tôi rất thích hình ảnh chiếc khăn trong âm nhạc Việt Nam. Nó mềm mại, gần gũi nhưng chứa đựng nhiều tầng ý nghĩa. Chiếc khăn có thể là kỷ vật tình yêu, cũng có thể là biểu tượng văn hóa, là ký ức của một dân tộc. Kể mà giao hoán hai chiếc khăn ấy cho nhau cũng thú vị đấy! Tôi sẽ hát “Chiếc khăn gió ấm” theo kiểu ma mị, còn Chung thử đội khăn piêu nhảy cùng tôi xem! Biết đâu sau đó Chung lại có thêm một bản hit mang tên “Chiếc khăn chung”.

Nguyễn Văn Chung: “Chiếc khăn gió ấm” là bài hát tôi viết tặng một cô người yêu ở xa, nơi có thời tiết lạnh, như một kỷ niệm tình yêu năm 2008. Đó là quãng thời gian tuổi trẻ nhiều mơ mộng trong tình yêu và hoài bão trong cuộc sống. Cũng trong giai đoạn ấy, tôi đạt được những đỉnh cao đầu tiên trong sự nghiệp âm nhạc.

Còn Dương lúc “múa lân” với “Chiếc khăn piêu”, chắc vừa trúng quả gì đó nên mới hớn thế!

Hãy nói về “người đầu tiên, người đàn bà mãi mãi, không bao giờ phản bội”, người đã giúp Chung có bản hit triệu view “Nhật ký của mẹ” và gắn với Tùng Dương qua “Mẹ” của Phú Quang, “Mẹ tôi” của Trần Tiến!

Nguyễn Văn Chung: Với tôi, mẹ là người quan trọng nhất cuộc đời. Nếu không có những lời dạy của mẹ, sẽ không có một tôi trưởng thành. Nếu không có những hành động của mẹ, tôi sẽ không biết yêu thương và rung cảm trước mọi người. Nếu không có lời khuyên và tình yêu của mẹ, có lẽ tôi cũng không thành công được như bây giờ.

Mẹ từng nói: “Con đừng chỉ viết về tình yêu đau khổ của bản thân nữa. Trách nhiệm của người nhạc sĩ là viết về những gì tốt đẹp và tích cực của cuộc sống!”. Câu nói ấy khiến tôi tỉnh ngộ và tìm được lý tưởng sáng tác cho con đường của mình.

Tùng Dương: Mẹ là một trong những nguồn cảm xúc sâu thẳm nhất của tôi. Tôi biết Chung cũng nghĩ như vậy về mẹ mình. Dương may mắn hơn Chung vì vẫn còn mẹ.

Khi còn trẻ, chúng ta thường muốn đi thật xa, chinh phục thế giới và chứng minh bản thân. Nhưng càng trưởng thành, tôi càng nhận ra có một nơi mình luôn muốn trở về, đó là gia đình, là mẹ.

Tôi hát về mẹ không chỉ bằng tình yêu của một người con mà còn bằng sự chiêm nghiệm về thời gian, sự hy sinh và những điều không thể lấy lại. Đến khi làm cha mẹ, chúng ta mới hiểu thấu tình mẹ thiêng liêng đến nhường nào. Khi hát “Mẹ tôi” của nhạc sĩ Trần Tiến hay “Mẹ” của nhạc sĩ Phú Quang, tôi không chỉ nghĩ đến mẹ mình mà còn nghĩ đến những người mẹ Việt Nam. Họ có thể rất bình dị, lặng lẽ nhưng lại mang sức mạnh tinh thần vô cùng lớn lao.

Tôi nghĩ điểm gặp nhau giữa “Nhật ký của mẹ” của Chung và những ca khúc về mẹ mà tôi thể hiện chính là lòng biết ơn. Khác chăng, Chung kể câu chuyện về mẹ bằng ngôn ngữ giản dị, gần gũi đến mức ai nghe cũng thấy bóng dáng mình trong đó. Còn tôi có thể chọn cách biểu đạt mãnh liệt, nhiều kịch tính hơn.

Đứng trước mẹ, mọi cá tính nghệ sĩ đều trở nên nhỏ bé. Tôi có thể gào thét trên sân khấu, đối thoại với vũ trụ, nhưng về nhà vẫn là một đứa con. Mẹ luôn lo lắng cho tôi từ những điều nhỏ nhất và âm thầm dõi theo từng bước đi của tôi.

Tôi nhớ nhất ngày tôi đăng quang Sao Mai điểm hẹn, thay vì lên sân khấu ôm con, mẹ tôi lặng lẽ đứng khóc trong một góc tối. Diva Mỹ Linh đứng gần đó phát hiện ra, liền gọi to: “Ôi cô Hà! Cô lên sân khấu với em nó đi chứ!”. Mỗi khi xúc động, mẹ tôi luôn thể hiện tình cảm bằng cách im lặng.

Nguyễn Văn Chung: Mỗi khi nghĩ về mẹ, điều tôi nhớ nhất là những lần ôn thi, mẹ đều ngồi bên cạnh với một đĩa cơm chiên trứng và một ly sữa. Những điều quen thuộc ấy theo tôi suốt bao năm đến trường. Mẹ hiện diện trong mỗi khoảnh khắc cuộc đời tôi. Những lần tôi buồn, thất bại, ngạo mạn, tự cao hay mắc sai lầm, mẹ đều ở bên chia sẻ và dạy bảo.

Lần đầu tiên tôi thực sự nhận ra tình yêu mẹ dành cho các con là vào buổi tối em trai tôi bị bắt cóc. Mẹ vừa chạy vừa khóc, gào to tên em, nước mắt giàn giụa. Hình ảnh ấy khắc sâu trong tâm trí tôi đến nỗi từ ngày đó, tôi không còn trách những trận la mắng, đòn roi của mẹ nữa.

Đến giờ, tôi vẫn thèm nhớ hương vị những món ăn mà có lẽ cả đời này không bao giờ được nếm lại: món bánh xèo mẹ tự tay làm…

Rồi đến ngày, những đứa con bé dại ấy lại lên chức bố. Nếu người này là một ông bố đơn thân, người kia lại may mắn có hậu phương chăm lo con cái. Có khoảnh khắc nào “cha đang khóc vì con” ở “chú gà trống nuôi con” Nguyễn Văn Chung, đằng sau những tiếng cười tự trào trên Facebook?

Nguyễn Văn Chung: Có lẽ đó là khác biệt lớn nhất giữa cuộc sống của tôi và Dương. Làm cha đem đến cho tôi những lo lắng và trách nhiệm lớn lao nhất. Đôi khi, tôi không có lựa chọn nào khác ngoài việc chăm lo cho con, đành bỏ lỡ nhiều lời mời và cơ hội vào đúng quãng thời gian con cần mình có mặt nhất.

Tôi không xem đó là sự hy sinh, bởi chăm sóc con là trách nhiệm của người cha. Tôi chấp nhận vì đó là đứa con mình yêu thương nhất, là điều quan trọng nhất với tôi, dù đôi khi cũng có những nỗi buồn trong lòng. Nhưng cuộc sống là vậy, không ai mong muốn mà ai cũng phải đối mặt. Càng chấp nhận, mọi chuyện càng trở nên nhẹ nhàng, và tôi tin rằng tất cả đều xứng đáng. Những tiếng cười tự trào trên Facebook là cách tôi tự vượt qua nỗi buồn ấy mỗi ngày.

Tùng Dương: Tôi nghĩ làm cha là một trong những vai diễn khó nhất của cuộc đời, bởi nó không có kịch bản, không có đạo diễn và đặc biệt là không được diễn sai rồi xin làm lại.

Tôi may mắn có một hậu phương vững vàng, có người bạn đời cùng chia sẻ việc chăm sóc, nuôi dạy con cái. Điều đó giúp tôi yên tâm sáng tạo và theo đuổi những dự án nghệ thuật lớn.

Nhưng làm cha không chỉ là mang tài chính về nhà hay xuất hiện trong những sự kiện lớn. Đó còn là sự hiện diện, lắng nghe, trách nhiệm, sự sâu sát và tình yêu thương mỗi ngày. Tôi rất trân trọng Chung ở điểm này. Là một ông bố đơn thân, Chung phải đảm nhận nhiều vai trò cùng lúc. Đằng sau những câu chuyện hài hước, những màn tự trào trên mạng xã hội, chắc chắn có những khoảng lặng mà chỉ Chung mới hiểu hết. Tôi từng chứng kiến Chung khóc nhiều khi nhắc tới gia đình.

Theo tôi, một người đàn ông có thể viết hàng trăm bài hát về tình yêu nhưng vẫn dành thời gian chăm sóc con cái như Chung mới thực sự là người biết yêu và yêu đúng cách. Còn tôi, đôi khi đi diễn về cũng chẳng thể hiện được quyền lực của một “divo trong nhà”. Chỉ cần con nói một câu là bố lập tức mất quyền kiểm soát. Chắc điểm yếu của tôi là luôn dễ bị tan chảy trước con cái.

Có câu “Tuổi Hợi nằm đợi mà ăn”, hà cớ gì hai “con heo cùng chuồng” này phải chạy thục mạng mới chịu?

Nguyễn Văn Chung: Tôi thấy mình may mắn, có “số sướng” như mọi người hay nói về tuổi Quý Hợi. Đúng là dù làm nhiều, cũng lắm lúc mệt mỏi, nhưng không thể phủ nhận công việc của mình nhẹ nhàng hơn những công việc lao động thể chất khác, và tôi cũng thuận lợi hơn nhiều người cùng nghề. Còn tiếp tục chạy hay “nằm đợi” là lựa chọn của mỗi người trong cuộc sống. Thấy đủ thì nằm ăn, muốn tích lũy thì cố làm. Tôi đã chọn thì không trách, không than.

Tùng Dương: Tôi nghĩ một sự hiểu lầm rất lớn của nhân loại là cho rằng người tuổi Hợi sẽ nhàn hạ, sung sướng, ăn no ngủ kỹ như lợn. Nhìn lịch làm việc của tôi và Chung thì chắc hai con lợn này thuộc giống chạy marathon!

Chung viết nhạc liên tục, hết hit này đến hit khác. Tôi thì hết album, concert, dự án âm nhạc lại lao vào những cuộc thử nghiệm mới. Chúng tôi đều không chịu ngồi yên. Nếu có lúc nào đó chịu “nằm đợi”, có lẽ đó chính là khi được trở về bên gia đình, tận hưởng những niềm vui thường nhật nhỏ bé. Hẳn đó cũng là lúc hai ông bố dễ mềm lòng hơn bao giờ hết.

Tự thấy mình và “bạn ghét” có điểm gì giống con vật cầm tinh?

Tùng Dương: Tôi nghĩ Chung là một chú lợn hiền lành, chăm chỉ, thích tích lũy. Còn tôi là một chú lợn đột biến gen, lúc nào cũng muốn bay.

Nguyễn Văn Chung: Tôi thấy Dương là một con heo nhiều năng lượng, hoạt động nhiều và ồn ào nhất chuồng, nhưng cũng đáng yêu nhất chuồng. Dương luôn tìm cách làm mới bản thân, sống hết mình với những gì đã chọn và theo đuổi chúng bằng tất cả nhiệt huyết. Nguồn năng lượng ấy ở Dương dồi dào đến mức tôi có thể cảm nhận và bị ảnh hưởng.

Hai đường thẳng song song, không ngờ lại có lúc cắt nhau tại một giao điểm đẹp: dòng nhạc quốc dân. Một tình bạn A80?

Nguyễn Văn Chung: Đó hẳn là điểm giao của hai trái tim cùng yêu âm nhạc và đất nước, cùng mong muốn dùng khả năng của mình để cống hiến cho quê hương, cho cuộc đời. Cho nên, vâng, đúng là tình bạn này bắt đầu từ hiệu ứng A80.

Tùng Dương: Tôi nghĩ những dấu mốc lớn của đất nước tạo ra nguồn cảm hứng đặc biệt, khiến người nghệ sĩ nhìn lại trách nhiệm và vai trò của mình. Nhưng tôi không cho rằng đây chỉ là một hiệu ứng nhất thời.

Với tôi, tình yêu quê hương, đất nước đã hiện diện trong âm nhạc từ rất lâu. Tôi từng hát nhiều ca khúc mang tinh thần dân tộc như “Ôi quê tôi”, “Quê nhà”, “Một vòng Việt Nam”, “Mái đình làng biển”… Từ khi gặp Chung, tôi lại gắn bó với những ca khúc như “Viết tiếp câu chuyện hòa bình”, “Việt Nam tự hào tiếp bước tương lai”, “Khát vọng vinh quang”…

Điều khác biệt ở thời điểm này là cảm xúc cộng đồng trở nên mạnh mẽ hơn. Khán giả, đặc biệt là người trẻ, đang tìm thấy niềm tự hào và sự kết nối trong những bài hát về đất nước. Chung có lợi thế ở những giai điệu gần gũi, dễ lan tỏa. Tôi có thế mạnh về giọng hát và khả năng kiến tạo những không gian âm nhạc giàu kịch tính, cảm xúc. Khi kết hợp, chúng tôi có thể bổ sung cho nhau. Nói vui, Chung viết để cả nước hát được, còn tôi hát để cả nước phải hát to hơn!

Tôi thích cách gọi đây là cuộc gặp gỡ của hai nguồn năng lượng. Một người đi từ cái riêng đến cái chung, một người từ những tìm tòi cá nhân ngày càng tiến gần hơn với công chúng. Và cuối cùng, chúng tôi gặp nhau ở tình yêu đất nước.

Trước khi theo đuổi dòng nhạc “vạm vỡ” vốn từng được cho là kén khán giả đại chúng, Chung có e ngại rằng mình sẽ khó tiếp cận công chúng hơn không?

Nguyễn Văn Chung: Trước đó, tôi đã thử sức với một dòng nhạc tưởng chừng kén khán giả, đó là nhạc thiếu nhi. Với người từng có tám năm lầm lũi một mình đi trên sa mạc hoang vắng ấy, thử sức với dòng nhạc quê hương, đất nước chỉ như một chuyến phiêu lưu đầy hứng khởi đến vùng đất mới.

Tôi có lộ trình phát triển rõ ràng cho sự nghiệp của mình. Trong đó, tôi sẽ lần lượt thử sức và cố gắng ghi dấu ấn cá nhân ở những chủ đề âm nhạc khác nhau, từ đó xây dựng một kho tàng, một thế giới âm nhạc đa sắc màu. Mỗi bước chuyển trên hành trình ấy đều đòi hỏi sự trưởng thành về nhận thức.

Tùng Dương: Tôi nghĩ đó là sự trưởng thành tự nhiên của người sáng tác. Khi còn trẻ, tình yêu đôi lứa có thể chiếm phần lớn thế giới tinh thần. Nhưng càng sống, càng trải nghiệm, con người càng nhận ra còn nhiều tình yêu khác: gia đình, quê hương, đất nước, cộng đồng…

Tôi không nghĩ Chung phải từ bỏ sở trường viết tình ca để bước sang một địa hạt mới. Ngược lại, chính khả năng viết những giai điệu giàu cảm xúc, dễ chạm đến trái tim đã giúp Chung thành công khi viết về những đề tài lớn hơn.

Một bài hát về Tổ quốc không nhất thiết phải dùng toàn những từ ngữ đao to búa lớn. Đôi khi, chỉ cần giai điệu bắt tai và ca từ chân thành là đủ lay động hàng triệu người. Tôi rất thích điều đó ở Chung.

Tôi cũng mừng vì Chung đã mở rộng đối tượng yêu thương. Ngày xưa, Chung chỉ thất tình mà làm cả nước vừa hát vừa khóc. Bây giờ, Chung yêu nước thì làm cả nước vừa hát vừa cười.

Nếu không phải hiệu ứng A50, A80, liệu Tùng Dương có tạo nên một bước chuyển mình rõ nét đến thế, như thể đang “thức thời”? Hay vốn dĩ, mỗi người đều phải làm một con tắc kè hoa muôn hình vạn trạng mới có thể giải phóng hết nguồn năng lượng bên trong?

Tùng Dương: Riêng chuyện tắc kè hoa thì tôi vui vẻ nhận luôn, chẳng oan chút nào. Tôi chán việc bị đóng khung trong một phong cách và luôn muốn làm mới mình, bởi điều đáng sợ nhất đối với nghệ sĩ là tự lặp lại chính mình.

Người nghệ sĩ cần biết biến hóa mà không đánh mất bản sắc. Tắc kè hoa đổi màu để thích nghi với môi trường, còn Tùng Dương đổi màu để… môi trường phải thích nghi với mình.

Nhưng nếu nói tôi bây giờ mới yêu nước, mới hát nhạc cộng đồng vì A50 hay A80 thì có lẽ hơi oan. Tôi đã hát về quê hương, đất nước từ những ngày đầu sự nghiệp. “Ôi quê tôi”, “Con cò”… là một phần rất quan trọng trong hành trình âm nhạc của tôi.

Tôi chưa bao giờ nghĩ âm nhạc thể nghiệm và âm nhạc đại chúng là hai thế giới đối lập. Chúng vẫn có thể gặp nhau khi người nghệ sĩ tìm được ngôn ngữ biểu đạt phù hợp.

Ngày trẻ, tôi quan tâm nhiều đến việc khám phá bản ngã. Tôi muốn biết mình là ai, có thể đi xa đến đâu, giọng hát có thể phá vỡ những giới hạn nào. Khi trưởng thành hơn, tôi bắt đầu quan tâm đến những câu hỏi khác: âm nhạc của mình có thể kết nối bao nhiêu người, có thể mang lại điều gì cho cộng đồng? Đó không phải là sự thỏa hiệp, mà là sự mở rộng.

Nguyễn Văn Chung: Tôi luôn thích sống trong thế giới âm nhạc do mình tưởng tượng và vẽ nên. Tôi muốn thế giới ấy ngày càng rộng ra, nhiều màu sắc hơn. Đó là một thế giới lý tưởng trong giấc mơ của tôi. Ban đầu, có thể đây chỉ là sở thích mộng mơ, rất trẻ con từ những ngày đầu tập viết nhạc, nhưng đến giờ, nó vẫn có ý nghĩa và tôi vẫn muốn tiếp tục vẽ.

Đằng sau vẻ ngoài hiền lành của Chung là một “chiếc mũi thính” của hit-maker. Tương tự, Tùng Dương về sau cũng cho thấy “con mắt xanh” trong việc bắt xu hướng, tạo hit và kết hợp với các cộng sự trẻ. Tư duy thị trường ở mỗi người được hình thành như thế nào?

Tùng Dương: Tôi thấy Chung là một trường hợp thú vị, bởi vẻ ngoài và năng lực bên trong có sự tương phản khá lớn. Nhìn Chung hiền lành, chậm rãi, nói chuyện nhẹ nhàng, người ta dễ nghĩ anh chỉ thích ngồi một góc viết những bài tình ca buồn. Nhưng bên trong lại là một bộ máy sản xuất hit rất đáng gờm.

Chung có khả năng quan sát đời sống, nắm bắt tâm lý công chúng và đặc biệt là biến những cảm xúc bình thường thành giai điệu có sức lan tỏa lớn.

Nguyễn Văn Chung: Tôi luôn quan tâm đến sự cân bằng. Với tôi, cân bằng nghĩa là tìm được điều phù hợp. Có lý tưởng mà thiếu thực tế thì khó tồn tại lâu dài; quá thực dụng mà không có lý tưởng thì không nhận được sự tôn trọng. Trong bất cứ lựa chọn nào, tôi cũng cố gắng cân bằng các yếu tố ấy để những gì đạt được mang lại giá trị thực sự cho xã hội và cho chính mình. Đó là những yếu tố tạo nên tư duy thị trường của tôi.

Tùng Dương: Ngày trẻ, tôi từng cực đoan nghĩ rằng nghệ thuật càng khó, càng khác biệt thì càng có giá trị. Nhưng theo thời gian, tôi nhận ra một tác phẩm chỉ thực sự có đời sống khi tìm được người đồng cảm.

Tư duy thị trường không đồng nghĩa với việc chạy theo thị hiếu bằng mọi giá. Đó là khả năng hiểu công chúng, hiểu thời đại và tìm ra cách đưa những giá trị nghệ thuật đến gần hơn với số đông.

Tôi học được nhiều từ những cộng sự trẻ, những nhà sản xuất âm nhạc có tư duy mới. Họ giúp tôi nhìn thấy những cách biểu đạt khác, những ngôn ngữ âm nhạc mới và cả những phương thức kết nối với khán giả trẻ.

Tôi vẫn giữ những tiêu chuẩn nghệ thuật của mình, nhưng không còn tự dựng lên những bức tường khiến khán giả khó bước vào.

Ở điểm này, tôi nghĩ Chung là người rất đáng học hỏi. Chung có khả năng đánh hơi thị trường nhạy bén. Trông ngơ ngơ thế thôi, nhưng tôi nghi ngờ trong đầu hắn có gắn radar dò thị trường. Còn tôi đang học cách kết hợp radar ấy với một chiếc kính thiên văn. Chung nhìn xem công chúng đang cần gì, còn tôi nhìn xem nghệ thuật có thể đi xa tới đâu. Nếu phối hợp tốt, biết đâu chúng tôi vừa có hit, vừa bay được tới mặt trời hay chạm đến các thiên hà.

Điểm mạnh nào của nhau mà hai anh muốn học hỏi, và điểm yếu nào muốn “bóc phốt” đối phương?

Nguyễn Văn Chung: Dương năng động, hoạt bát, có kỹ năng giao tiếp xã hội rất tốt, còn tôi vẫn thường khép mình trong các mối quan hệ, không dễ mở lòng kết giao. Tôi nghĩ mình cần học hỏi Dương ở điểm này.

Dù rất muốn “vạch lá tìm sâu”, thú thực tôi chưa thấy Dương có điểm yếu nào cả. Dương khéo léo, tinh tế, hay quan tâm đến người khác, chuyên môn cao, có trách nhiệm với công việc, luôn đúng giờ, tôn trọng đồng nghiệp, bạn bè và yêu gia đình. Có lẽ điểm yếu lớn nhất của Dương là không đẹp trai bằng tôi.

Tùng Dương: Tôi muốn học Chung khả năng giản dị hóa những điều phức tạp. Chung có thể kể một câu chuyện rất đời thường bằng giai điệu khiến ai cũng thấy mình trong đó. Đó là khả năng không phải nghệ sĩ nào cũng có.

Tôi thích sự cởi mở của Chung. Không phải nhạc sĩ nào cũng sẵn sàng để ca sĩ đưa tác phẩm của mình vào một không gian mới. Nhưng Chung cũng có điểm khiến tôi hơi… ghen tị: hắn viết bài nào cũng có vẻ nhẹ nhàng, chẳng bù cho tôi, lúc nào cũng phải vật vã với cả vũ trụ mới chịu. Trong khi tôi ôm đầu suy tư về thân phận con người, triết học, nghệ thuật đương đại và đủ thứ hầm bà lằng, hắn chỉ cần phất cái khăn, níu cái trăng xuống là đã có hit.

Tôi nể sự bền bỉ, chăm chỉ và thái độ làm nghề nghiêm túc của Chung. Tôi trân trọng Chung vì tài năng, sự tử tế và khả năng viết nên những giai điệu có sức sống lâu bền.

Lại còn thêm ngoại hình có vẻ ưa nhìn hơn Tùng Dương chút chút. Ta nói, cuộc đời thật không công bằng mà!

Còn điểm yếu của Chung à? Tôi nghĩ Chung hiền quá! Hiền đến mức đôi khi tôi muốn chọc cho Chung nổi nóng xem thế nào. Nhưng đừng để vẻ ngoài ấy đánh lừa. Người viết được hàng loạt bản hit chắc chắn không đơn giản như chúng ta tưởng.

Còn tôi, điểm yếu lớn nhất có lẽ là quá nhiều năng lượng, đôi khi quá cầu toàn và luôn muốn đẩy mọi thứ đến giới hạn cao nhất. Tôi có thể khiến cộng sự mệt vì những ý tưởng và yêu cầu của mình.

Chung viết một bài hát để mọi người dễ thuộc. Còn tôi có khi đòi một bản phối khiến nhạc công phải về nhà học lại từ đầu.

Tỷ số 1-1 dường như đã được xác lập giữa một anh tài suýt té trên sân khấu “Anh trai vượt ngàn chông gai” và một tay “múa lân” tại ASEAN Cup. Phải chăng đằng sau vẻ sành điệu vẫn là những gã đàn ông có phần hậu đậu?

Nguyễn Văn Chung: Tôi luôn cho rằng mình không hề sành điệu. Tôi sống thật với con người mình, không ngại cho mọi người thấy những mặt còn yếu và vẫn luôn cố gắng hoàn thiện bản thân mỗi ngày. Tôi không cần gồng mình để tạo ra vẻ ngoài hoàn hảo. Có lẽ điều đó khiến khán giả cảm thấy tôi gần gũi, yêu quý tôi một cách chân thành. Bản thân tôi cũng thấy thoải mái với điều đó.

Tùng Dương: Tôi nghĩ hai chúng tôi là minh chứng cho việc nghệ sĩ có thể rất nghiêm túc với nghệ thuật nhưng đôi khi vẫn bị đời “chơi khăm” một vố, để lộ sự vụng về rất bản năng. Chúng tôi không phải lúc nào cũng sành điệu hay hoàn hảo. Có những khoảnh khắc ngờ nghệch, nhưng chính chúng khiến mình trở nên gần gũi, đời thường hơn. Nếu không có những pha vụng về ấy, cộng đồng mạng lấy đâu ra bột mà gột meme?

Chung ngã trên sân khấu thì tôi cười, bởi Chung vốn hiền lành, điềm đạm, ai ngờ lại có pha “xốc nổi” như thế. Còn vụ “múa lân” mà Chung bêu tôi, tôi xin thề là do “mụ dạy”.

Điều tôi thích nhất trong tình bạn với Chung là chúng tôi có thể thoải mái cười vào những điểm chưa hoàn hảo của nhau, đúng kiểu “cười người hôm trước, hôm sau người cười”, “có… tức mặc sức mà ăn”.

Điều gì Chung có thể làm rất tốt mà Dương thì không, và ngược lại?

Tùng Dương: Chung có thể viết một bản tình ca giản dị, dễ hát, dễ nhớ, khiến hàng triệu người thuộc lòng chỉ sau vài lần nghe. Còn tôi có thể đưa một bài hát vào những không gian biểu đạt khác nhau, từ dân gian, đương đại, giao hưởng đến rock, electronic và những thử nghiệm giàu tính sân khấu.

Chung giỏi làm cho điều phức tạp trở nên giản dị. Tôi lại thích làm cho điều giản dị trở nên phức tạp. Một người giữ cho bài hát có trái tim gần gũi, người kia tìm cách giúp trái tim ấy đập mạnh hơn.

Nguyễn Văn Chung: Tôi nghĩ mình có thể làm tốt hơn Dương việc tự sắp xếp, quản lý và phát triển bản thân, vì tôi đã tự làm điều đó suốt nhiều năm nay. Còn Dương giỏi hơn tôi ở khả năng giao tiếp, xây dựng các mối quan hệ xã hội và sở hữu một “cỗ máy phát điện” dường như không bao giờ cạn nhiên liệu.

Nếu có bộ tiểu thuyết “Chiến tranh và hòa bình” với hai nhân vật chính là Chung và Dương, việc phân định thắng bại có bất khả thi không?

Nguyễn Văn Chung: Phân thắng bại xong thì tôi còn gì để “viết tiếp”?

Tùng Dương: Nếu có cuộc chiến giữa Tùng Dương và Nguyễn Văn Chung, người thắng duy nhất chỉ có thể là khán giả và “giang cư mận”, với những trận cười không ngớt.

Cứ đà khẩu chiến, bóc phốt nhau như cơm bữa thế này, nếu muốn đình chiến, chắc phải nhờ Chung “viết tiếp câu chuyện hòa… giải” quá!

Nếu chọn “bạn ghét” làm bạn đồng hành để cùng “Bay về phía mặt trời”, nguy cơ lớn nhất có thể xảy ra là gì? Hay mặt trăng và mặt trời tốt nhất không nên bay cùng nhau?

Tùng Dương: Nguy cơ lớn nhất là… hai đứa sẽ bay quá hăng, quên mất đường về.

Bù lại, Chung có thể kéo tôi về gần hơn với những điều giản dị. Còn tôi hy vọng có thể rủ Chung đi xa hơn một chút, đến những miền âm nhạc mà trước đây Chung chưa từng nghĩ tới. Nếu chuyến bay gặp nhiễu động, tôi sẽ hát thật to để át đi phong ba bão táp, còn Chung cứ bình tĩnh viết tiếp câu chuyện hòa bình. Biết đâu sau chuyến bay này, Nguyễn Văn Chung không chỉ có “Vầng trăng khóc” mà còn có thêm cả “Mặt trời cười”.

Nguyễn Văn Chung: Đúng vậy, nếu bay về phía mặt trời thì Dương nên bay một mình, vì tôi chỉ thích làm ánh trăng êm đềm, dịu dàng trong đêm. Có lẽ do đặc thù nghề nghiệp, Dương vốn là ca sĩ, với nguồn năng lượng nhiệt huyết phù hợp với ánh đèn rực rỡ trên sân khấu. Còn tôi là nhạc sĩ, cần sự tĩnh lặng của màn đêm.

Tùng Dương: Tôi không nghĩ nghệ sĩ phải lựa chọn giữa ánh trăng và ánh mặt trời. Điều quan trọng là mỗi người có nguồn sáng riêng.

Nếu Chung là trăng, tôi là mặt trời, thì khi đứng cạnh nhau, chúng tôi có thể tạo nên một hiện tượng thiên văn thú vị. Chỉ mong đừng thành nhật thực toàn phần, vì lúc ấy khán giả chẳng nhìn thấy ai cả.

Bài: Thư Quỳnh
Ý tưởng và nhiếp ảnh: Tangtang
Sản xuất: Chí Văn
Stylist: Chris Vu
Trang điểm: Khanh My
Làm tóc: Cutie Louis
Trợ lý nhiếp ảnh: ICON-T
Trang phục: Dolce & Gabbana, Ain, Lungtung, Leelevns