Piaget chế tác 86 chiếc đồng hồ Andy Warhol Camouflage từ sự ngụy trang
Ra đời trong quân sự với chức năng che giấu sự hiện diện của người lính, họa tiết rằn ri (camouflage) chứa đựng tầng nghĩa khác khi đi vào nghệ thuật qua lăng kính của Andy Warhol năm 1986. Trong loạt tác phẩm cùng tên, nghệ sĩ đặt họa tiết vốn được tạo ra để ẩn mình vào tâm điểm của mọi ánh nhìn. Bốn thập kỷ sau, Piaget tiếp nối tinh thần ấy qua phiên bản giới hạn Andy Warhol Camouflage.

Mùa hè năm 1986, Andy Warhol bắt tay thực hiện loạt chân dung tự họa “Camouflage”. Đây là một trong những chuỗi tác phẩm cuối cùng trước khi ông qua đời vào đầu năm 1987. Với loạt tranh này, Warhol đã đưa họa tiết rằn ri ra khỏi ý nghĩa quân sự vốn có, mang nó vào cuộc chơi xoay quanh danh tính và sự thể hiện. Ý tưởng bắt nguồn từ gợi ý của trợ lý Jay Shriver: sử dụng vải rằn ri quân đội mua tại một cửa hàng đồ cũ ở New York làm nền cho kỹ thuật in lụa. Trên đó, Warhol phủ những mảng màu không thuộc bảng màu ngụy trang truyền thống, từ hồng neon, vàng, cam đến xanh thẳm, trực tiếp lên hình ảnh gương mặt mình.
Sự chuyển dịch nằm ở chính cách Warhol sử dụng họa tiết này. Vốn được tạo ra để hòa lẫn chủ thể vào môi trường xung quanh, rằn ri qua bàn tay ông lại biến gương mặt trở thành tâm điểm. Những lớp màu che phủ các đường nét, biến chân dung thành cấu trúc trừu tượng vừa được phơi bày, vừa bị che khuất. Có một điểm đặc biệt, đằng sau hiệu ứng ấy là suy tư về danh tiếng và bản sắc. Trước người khác, con người có thể xuất hiện qua vô số hình ảnh, nhưng điều đó không đồng nghĩa với việc thế giới bên ngoài có thể chạm đến con người thật bên trong. Với Warhol, ngụy trang giống như hình thức tự vệ của cái tôi trong thời đại truyền thông. Đó là thế giới mà khát vọng được nhìn thấy luôn song hành với nhu cầu giữ lại một phần bản thân ngoài tầm quan sát.

Mối quan tâm dành cho màu sắc, hình khối và khả năng biến một vật thể thành thẩm mỹ cũng là điểm giao thoa giữa Andy Warhol và Piaget. Mấy ai biết rằng nghệ sĩ người Mỹ sở hữu ít nhất 7 chiếc đồng hồ của nhà chế tác Thụy Sĩ, được thành lập năm 1874 tại La Côte-aux-Fées. Trong số đó, chiếc mang mã hiệu 15102 có ý nghĩa quan trọng trong bộ sưu tập cá nhân của ông. Ra mắt trong giai đoạn 1972 – 1977 với số lượng giới hạn, mẫu đồng hồ sở hữu bộ vỏ dáng gối, đường kính 45 mm, được thiết kế bởi giám đốc sáng tạo của Piaget lúc bấy giờ là Jean-Claude Gueit.


Mối liên kết giữa Andy Warhol và Piaget không dừng lại ở niềm yêu thích đồng hồ của người nghệ sĩ, mà tiếp tục được viết tiếp qua những sáng tạo dành cho di sản của ông. Từ năm 2014, Piaget đã giới thiệu nhiều phiên bản đồng hồ tri ân dưới tên gọi “Black Tie Vintage”. Tuy nhiên, phải đến năm 2024, nhà chế tác mới chính thức ký kết thỏa thuận hợp tác bản quyền với Quỹ Nghệ thuật Thị giác Andy Warhol. Thỏa thuận này cho phép Piaget sử dụng tên tuổi của danh họa để định danh bộ sưu tập, đồng thời đặt nền móng cho kế hoạch giới thiệu mỗi năm một sáng tạo giới hạn, lấy cảm hứng từ di sản nghệ thuật của ông.
Sau phiên bản Collage năm 2025, với nghệ thuật Pop Art được chuyển tải qua những mảng đá opal hồng, chrysoprase xanh và serpentine vàng, Piaget tiếp tục khai thác di sản ấy trong sáng tạo Camouflage năm 2026. Nếu Collage gợi nhắc đến nghệ thuật cắt dán và cách Warhol tổ chức màu sắc, hình khối trên mặt phẳng, thì Camouflage đi sâu vào chủ đề từng hiện diện trong thực hành nghệ thuật của ông: ngụy trang.


Giám đốc sáng tạo đương nhiệm Stéphanie Sivrière chia sẻ về định hướng sáng tạo này: “Mục tiêu của chúng tôi là chắt lọc nguồn cảm hứng từ các tác phẩm của Andy Warhol chứ không sao chép nguyên bản lên mặt số. Sợi dây kết nối trực tiếp giữa Andy Warhol và Piaget chính là màu sắc, đặc biệt thể hiện qua nghệ thuật sử dụng mặt đá trang trí – ngôn ngữ xuyên suốt làm nên linh hồn của dòng đồng hồ độc bản này”.
Nếu Andy Warhol sử dụng kỹ thuật in lụa cùng bảng màu công nghiệp để tạo nên hiệu ứng ẩn hiện trên mặt phẳng toan, thì Piaget lại tiếp cận họa tiết rằn ri bằng vẻ đẹp của đá quý và kỹ nghệ chế tác. Thay vì tái hiện nguyên bản những mảng màu camouflage, nhà chế tác phân tách họa tiết thành các lớp bề mặt, sắp đặt chúng theo chiều sâu không gian ba chiều. Trên phiên bản giới hạn 86 chiếc Andy Warhol Camouflage, con số gợi nhắc năm 1986, thời điểm Warhol thực hiện loạt tranh nguyên bản, ý niệm ngụy trang được chuyển tải qua sự tương phản khéo léo giữa màu sắc, kết cấu và cách xử lý vật liệu. Tất cả được hiện thực hóa tại xưởng Ateliers de l’Extraordinaire.

Với họa tiết rằn ri, Piaget tạo ra sự phân tách trên mặt số thông qua 27 mảnh ghép vật liệu. Các nghệ nhân kết hợp hai sắc thái kim loại: vàng vàng hoàn thiện chải tia và vàng hồng đánh bóng gương, đặt cạnh hai loại đá tự nhiên thuộc bảng màu lam gồm turquoise với sắc xanh thiên thanh và sodalite mang sắc xanh gợi liên tưởng đến lòng đại dương. Mỗi vật liệu được xử lý theo cách thức riêng, tạo nên sự đối thoại giữa bề mặt kim loại phản chiếu ánh sáng và những đường vân hình thành tự nhiên trong đá.


Quy trình khảm đá và vàng trên mặt số đòi hỏi hơn 100 giờ nghiên cứu, cắt gọt vật liệu thành những lát mỏng và lắp ghép hoàn toàn bằng tay. Kỹ nghệ này tiếp nối di sản sử dụng đá trang trí mà Piaget đã theo đuổi từ đầu thập niên 1960. Trong khi phần lớn ngành đồng hồ Thụy Sĩ vẫn sử dụng mặt số kim loại, Piaget đã sớm đưa hơn 50 loại đá quý và bán quý vào chế tác, từ lapis lazuli, opal, ngọc bích đến san hô. Với Camouflage, họa tiết rằn ri không còn được nhìn nhận như một mô thức lặp lại, mà trở thành bố cục của những mảnh vật liệu với sắc độ và đường vân riêng biệt. Qua bàn tay nghệ nhân, mỗi mặt số được cấu thành như một bức tranh thu nhỏ. Sự khác biệt tự nhiên của từng phiến đá khiến không có hai phiên bản nào hoàn toàn giống nhau. Đó cũng là cách Piaget chuyển tải tinh thần Pop Art bằng kỹ nghệ chế tác.


Ẩn sau bố cục khảm đá và vàng trên mặt số là Calibre 501P1, bộ chuyển động lên cót tự động siêu mỏng do Piaget tự phát triển và sản xuất. Với độ dày 3,63 mm, tần số dao động 28.800 nhịp/giờ và mức dự trữ năng lượng khoảng 40 giờ, bộ máy tiếp nối truyền thống chế tác cơ cấu siêu mỏng mà Piaget đã theo đuổi từ cuối thập niên 1950. Đây cũng là dấu ấn kỹ thuật đã góp phần định hình vị thế của nhà chế tác trong lịch sử đồng hồ Thụy Sĩ.
Bao quanh mặt số là bộ vỏ vàng trắng dáng gối, với những đường chạm bậc sóng gợi nhắc thiết kế của chiếc Piaget 15102 từng thuộc sở hữu của Andy Warhol. Cấu trúc vỏ gợi liên tưởng đến một khung tranh. Bộ kim dauphine với tiết diện thuôn nhọn hoàn thiện phần hiển thị thời gian, trong khi mặt đáy khép kín mang chữ ký Andy Warhol được khắc chạm cùng số thứ tự riêng cho từng chiếc, từ 01/86 đến 86/86.
BTV Cẩm Tú