“Bò sữa bay”: Những phép màu lơ lửng giữa hiện thực và khát vọng

Bò có thể bay, sữa có thể chữa lành, nhưng những giới hạn của đời sống vẫn luôn hiện hữu. Từ phim ngắn “Tàn Sữa” phát triển thành dự án điện ảnh “Bò sữa bay”, đạo diễn Nguyễn Phạm Thành Đạt tiếp tục sử dụng chất liệu kỳ ảo để kể những câu chuyện về khát vọng con người, nơi trí tưởng tượng có thể vượt xa hiện thực nhưng không dễ dàng thay đổi nó.

Lấy bối cảnh nông trường bò sữa Mộc Châu những năm 1990, bộ phim khắc họa giai đoạn đất nước đang chuyển mình, khi những biến động kinh tế – xã hội mở ra cả cơ hội lẫn những bất định cho người lao động. Ở đó, một công thức sữa đặc biệt được nghiên cứu có khả năng chữa lành vết thương, trẻ hóa làn da và được kỳ vọng mang lại giá trị kinh tế lớn. Cũng vì thế, nó nhanh chóng trở thành đối tượng của những toan tính trục lợi. Nhận ra tiềm năng thương mại phía sau, Văn (Lãnh Thanh) – phó giám đốc phụ trách quản lý công nhân đã tìm cách lôi kéo Trâu (Nguyễn Hùng) vào một phi vụ đánh cắp được tính toán cho những mục đích riêng.

Công thức sữa mang đến một hiệu ứng kỳ lạ: bất cứ ai tiếp xúc với nó, từ con người đến đàn bò, đều có thể mất trọng lực và bay lên trời. Hình ảnh đàn bò bay khỏi mặt đất vì thế không chỉ tạo nên nét kỳ ảo, ngộ nghĩnh, mà còn gợi ra một nghịch lý. Những sinh vật vốn gắn liền với nông trường và nhịp sống sản xuất nay lại trở thành hình ảnh của khát vọng vượt thoát khỏi chính môi trường đã định hình nên sự tồn tại của chúng. 

Trong thế giới “Bò sữa bay”, mặt đất là nơi diễn ra công việc tại nông trường Mộc Châu. Đồng thời, nó còn đại diện cho những ràng buộc vô hình của đời sống người lao động: áp lực kinh tế, trách nhiệm gia đình và những giới hạn khó vượt qua. Đối lập với nó, bầu trời mở ra một miền tự do, nơi con người có thể tạm thoát khỏi những giới hạn thường nhật. Sự tương phản ấy đã được khắc họa rõ nét qua lối kể hiện thực kỳ ảo của đạo diễn Nguyễn Phạm Thành Đạt. Những điều phi lý không được đặt trong một thế giới siêu nhiên riêng biệt hay cần lời giải thích, mà xuất hiện tự nhiên giữa nhịp sống thường ngày.

Nếu đàn bò bay gợi lên khát vọng vượt thoát khỏi những giới hạn đời thường, dòng sữa chữa lành và trẻ hóa lại khơi mở niềm tin vào một phép màu có thể xoa dịu những tổn thương của năm tháng mưu sinh. Thế nhưng, bộ phim không lãng mạn hóa điều kỳ diệu như một lời giải cho mọi vấn đề. Trái lại, bộ phim đặt phép màu giữa những quy luật rất thực của lợi ích, cơ hội và sự đánh đổi, qua đó gợi mở vấn đề: khả năng chữa lành và tạo ra giá trị liệu có đồng nghĩa với việc thay đổi số phận?

Phi vụ đánh cắp công thức sữa cũng trở thành phép thử cho những lựa chọn và ranh giới đạo đức của các nhân vật. Với Trâu, kế hoạch vốn xuất phát từ áp lực kinh tế càng trở nên phức tạp khi anh nảy sinh tình cảm với San (Ngọc Xuân), cô gái đứng sau phát minh mà anh được giao đánh cắp, đồng thời là con gái giám đốc nông trường và đã được hứa hôn với Quân (Võ Điền Gia Huy). Nếu tiếp tục kế hoạch, anh phải đánh đổi lòng tin của người mình yêu. Nhưng nếu từ bỏ, hoàn cảnh khó khăn của gia đình vẫn là bài toán chưa có lời giải. 

Trong khi đó, Quân tạo nên thế đối trọng đáng chú ý. Là con trai của một ông trùm mafia, nhân vật mang vẻ ngoài nóng nảy, có phần bạo lực nhưng lại bộc lộ sự si tình và dịu dàng khi ở bên San. Tình cảm của Quân dành cho cô không đơn thuần là một ràng buộc hôn nhân, mà còn khiến mối quan hệ giữa ba người trở nên phức tạp hơn. Sự hiện diện của anh đồng thời tạo thêm sức ép cho phi vụ của Trâu, khi kế hoạch tiếp cận San không chỉ đối diện với những giằng co tình cảm mà còn tiềm ẩn nguy cơ bị phát hiện và truy đuổi.

Sở hữu chất liệu xung đột giàu tiềm năng, song mối quan hệ giữa Trâu và San vẫn chưa được khai thác đủ sâu để tạo nên sức nặng cảm xúc. Sự khác biệt về địa vị, lợi ích gia đình và cách mỗi người nhìn nhận công thức sữa vốn có thể mở rộng câu chuyện vượt khỏi khuôn khổ tình cảm thông thường. Đặc biệt, San có tiềm năng trở thành một nhân vật độc lập với những lựa chọn và động cơ riêng, thay vì chỉ giữ vai trò bước ngoặt trong hành trình của Trâu. 

Ở một khía cạnh khác, Văn – người đứng sau kế hoạch đánh cắp công thức sữa, đại diện cho kiểu nhân vật có động cơ không hoàn toàn đối lập giữa lợi ích cá nhân và lợi ích tập thể. Mong muốn cải tổ nông trường, nâng cao điều kiện sống cho công nhân của anh không chỉ dừng ở lời hứa, khi việc phân chia bò cho từng gia đình vẫn được thực hiện sau khi kết thúc phi vụ đánh cắp. Chính sự song hành giữa ý định cải thiện đời sống tập thể và tham vọng khai thác giá trị thương mại của công thức sữa tạo nên những lát cắt tương phản cho nhân vật. Văn không đơn thuần là kẻ trục lợi, nhưng cũng không phải người cải cách thuần túy. Anh cho thấy ranh giới mong manh giữa khát vọng thay đổi và nhu cầu kiểm soát những nguồn lực có thể đem lại quyền lợi.

Có thể thấy, việc đặt nhiều nhân vật với những động cơ và lợi ích khác biệt giúp “Bò sữa bay” mở rộng phạm vi câu chuyện, từ khát vọng đổi đời của người lao động đến tham vọng thương mại và những ràng buộc tình cảm. Tuy nhiên, khi các tuyến truyện cùng được triển khai mà chưa có một trọng tâm cảm xúc đủ rõ, bộ phim đôi lúc tạo cảm giác dàn trải. Những mâu thuẫn được gợi mở liên tục nhưng chưa có đủ không gian để phát triển, khiến hành trình của các nhân vật thiếu đi sức nặng và sự liền mạch cần thiết.